Digitale en vertelde erfgoedverhalen in Spoorzone Tilburg

Ervaar de Tilburgse Hoofdwerkplaats in digitale en vertelde verhalen op 24 september 2017.

Ga zondag 24 september tussen 13:00 en 16:00 terug naar de jaren 80 van de vorige eeuw, toen de Spoorzone in Tilburg nog de NS Hoofdwerkplaats was. Op deze dag wordt daar een verhalende mobiele app gereleased die bezoekers zullen gebruiken om terug te gaan in de tijd. Ook zijn er op de dag oud-medewerkers van de vroegere Hoofdwerkplaats die aanwezige bezoekers veel kunnen vertellen over hun vroegere werk en wat er toen speelde.

De Tilburgse game ontwikkelaar BlewScreen heeft in december 2016 een augmented reality app uitgegeven die de Hoofdwerkplaats voor een deel reconstrueerde. Dit jaar hebben ze gekozen voor een verhalende app-beleving die zich afspeelt tijdens de Koude Oorlog in de Tilburg. De gebruiker wordt in een sabotage-verhaal gezogen en komt daarnaast ook meer te weten over de Hoofdwerkplaats en wat voor werk er door mensen gedaan werd.

De personages in de app zijn fictief, maar de aanwezige oud-medewerkers kunnen de bezoeker vertellen wat er echt gebeurd was toen ze er vroeger werkten. De Hoofdwerkplaats was een stad in een stad met zijn eigen cultuur, waar deze mensen trots op waren. Op deze dag zijn ook rondleiders van de Stadsgidserij aanwezig. Zij nemen de bezoeker mee door de Spoorzone en maken in hun rondleiding de koppeling tussen het verleden, heden en toekomst van de Spoorzone.

De app zal geheel gratis te downloaden en te gebruiken zijn. Binnen het initiatief van Zuidlijn worden er nog vier andere evenementen georganiseerd rondom spoorzones in Brabantse steden. Op Facebook zijn ze te vinden op de pagina van “Spoortochtb5”. Op deze pagina zullen ook de exacte tijden en locaties bekend worden gemaakt voor de zondag 24 september in Tilburg.



Tilburgs erfgoed voor kinderen: Harrie den Haon van den Haajkaantsebaon

De Tilburgse binnenstad. Illustratie Marieke Coenen
Harrie den Haon van den Haajkaantsebaon
heej ooveral nen heekel aon:
smèèrreges assie op moet staon,
saoves nòr zenen iepert gaon,
wè heetie daor nen heekel aon!


Echt Tilburgs boek
Hoe Tilburgs wil je het hebben: dit humoristische prentenboek van de Tilburgse schrijver Erik van Os en de Tilburgse illustratrice Marieke Coenen, uitgegeven door de Tilburgse uitgeverij Zwijsen en de Stichting Tilburgse Taol, vertelt in de Tilburgse taal én in Tilburgse beelden het verhaal van de achtjarige Harrie. Hij bekijkt het Tilburgse leven nou niet echt van de zonnige kant en als iemand hem wil helpen, wordt het er bepaald niet beter op.

Tournee
Het boek wordt gepresenteerd tijdens een tournee langs boekhandels in Tilburg en omgeving in het weekend van 23 en 24 september 2017. Erik van Os en Marieke Coenen zullen tijdens de tournee niet alleen voordragen uit het boek, maar ook wordt het boek als lied gezongen door Erik van Os en Ad van Dongen. Vanzelfsprekend signeren Erik en Marieke het boek voor wie daar prijs op stelt.
De Harrie-karavaan begint op zaterdag 23 september om 11.00 uur bij Boekhandel Verrijt in Berkel-Enschot. De volgende tussenstop is om 13.30 uur bij Blz Boekhandel Buitelaar in Goirle. De laatste halte op zaterdag is (om 14.30 uur) de Bruna in de Reeshof aan de Heyhoefpromenade. Op zondag 24 september wordt vanaf 13.00 uur de eerste presentatie van de dag gehouden bij Boekhandel Livius de Zevensprong aan de Nieuwlandstraat. De tournee wordt op zondag om 14.30 uur afgesloten bij Gianotten Mutsaers in de Emmapassage. Alle presentaties zijn vrij toegankelijk.

Aantrekkelijk geprijsd
Vanaf het moment van de presentatie is het boek te koop bij de betrokken boekhandels voor een aantrekkelijke prijs van €9,99. Het boek wordt begeleid door een online animatiefilm met de gezongen versie van Harrie den Haon van den Haajkaantsebaon. Deze film is vanaf 23 september te bekijken via de website van de Stichting Tilburgse Taol

Boeren, burgers en buitenlui / Open Monumentendag 2017

Boeren, burgers en buitenlui is het thema van de Open Monumentendag, editie 2017. De nadruk ligt hiermee sterk op mensen en op hun onderlinge economische en culturele relaties. Het thema verbindt stadsbewoners en plattelandsbewoners en de geschiedenis met het heden.

Udenhout en Berkel-Enschot hebben van oudsher een agrarisch karakter. Hier worden dan ook vele boerderijen en boerenerven opengesteld. Er zijn twee fietsroutes ontwikkeld die langs de panden gaan.
In Tilburg worden de kernen Goirke, Hasselt en Reitse Hoevenstraat via de Bokhamer via een fietsroute verbonden met de landgoederenzone Bredaseweg en Oude Warande. Aan de Oude Warande wordt op 10 september speciaal aandacht worden besteed.

De monumenten zijn van 11 tot 17 uur geopend, op enkele uitzonderingen na. De Open Monumentendag is in Udenhout op zaterdag 9 september en in Berkel-Enschot en Tilburg op zondag 10 september.

Er is een folder met informatie over de opengestelde monumenten, de openingstijden en de activiteiten. De locaties staan op de plattegrond. Deelnemers kunnen zelf bepalen welke monumenten zij gaan bezoeken. Download folder

UDENHOUT – zaterdag 9 september

Een fietsroute (17 km) langs boerderijen in Udenhout en Biezenmortel.

De kleine Strijdhoeve / Heemcentrum 't Schoor, Udenhout
1. DE KLEINE STRIJDHOEVE / HEEMCENTRUM ’t SCHOOR
Schoorstraat 2, Udenhout (Rijksmonument)
Woonhuis uit het laatste kwart van de negentiende eeuw, vroeger De Kleine Strijdhoeve geheten. Het behoorde tot het Leengoed de Strijdhoeven.

Activiteiten

Start Fietsroute • Expositie Udenhout • Expositie ‘175 jaar Harmonie Moed en Volharding’ • Theeschenkerij

2. KASTEEL DE STRIJDHOEF
Schoorstraat 14, Udenhout (Rijksmonument)
Het kasteel, in 1761 gebouwd door baron Willem van Dopff, is de locatie van de vroegere Grote Strijdhoef.

Activiteiten
Eindpunt fietsroute • Expositie

--------------------------------------------------------------------------------
BERKEL-ENSCHOT – zondag 10 september
Een fietsroute langs diverse boerderijen en boerenerven.


3. BOERDERIJ
Udenhoutseweg 3A, Berkel-Enschot
Melkveehouderij Van Mensvoort uit 1976
Open van 11-15 uur.

Activiteiten
• Open erf • Rondleidingen • Parkeren: weiland tegenover de boerderij


4. BOERDERIJ
Boerderij, Udenhoutseweg 4, Berkel-Enschot
Udenhoutseweg 4, Berkel-Enschot
Langgevelboerderij met Vlaamse schuur uit 1870.

Activiteiten
• Open erf • Rondleidingen • Tentoonstelling oude landbouwmachines • Parkeren: weiland naast de boerderij

5. BOERDERIJ
Heuvelstraat 10, Berkel-Enschot (Gemeentelijk monument)
Langgevelboerderij Van Esch met Vlaamse schuur uit ca. 1869.

Activiteiten
Open erf • Rondleidingen • Tentoonstelling landbouwgereedschap • Boerderijpuzzel • Parkeren: weiland Udenhoutseweg 4

6. MUSEUM ONDER D’N HOOIZOLDER
’t Hoekske 6A, Berkel-Enschot
Boerderij Koenen met museum van objecten uit grootmoeders tijd (1900-1950).

Activiteiten
Open erf en tuinbezoek • Rondleidingen • Tentoonstelling • Concert van de Parel Muzikanten

7. BOERDERIJ TRAPPISTINNEN
Raadhuisstraat (ingang Pandgang 2), Berkel-Enschot
Gezondheidscentrum Berkel-Enschot. Voormalige abdijboerderij van de Trappistinnen van O.L.V. van Koningsoord uit 1933.

Activiteiten
Open erf • Rondleidingen • Fototentoonstelling • Horeca en terras • Parkeren:  parkeerterrein Gezondheidscentrum


8. BOERDERIJ DENISSEN
Generaal Eisenhowerweg 1, Berkel-Enschot (Gemeentelijk monument)
Boerderij Denissen, Eisenhowerweg, Berkel-Enschot
Langgevelboerderij uit 1857. Informatiepunt Open Monumentendag Berkel-Enschot.

Activiteiten:
Open erf • Rondleidingen • Videopresentatie • Fototentoonstelling • Informatie van Heemkundekring De Kleine Meijerij • Horeca en terras • Parkeren: parkeerterrein naast de boerderij


9. BOERDERIJ
Kerkstraat 1, Berkel-Enschot (Rijksmonument)
Langgevelboerderij Vugs met Vlaamse schuur uit 1880.

Activiteiten:
Open erf en Vlaamse schuur • Rondleidingen • Horeca en terras bij Riddershoeve  • Parkeren: parkeerplaats bij de kerk


10. BOERDERIJ
De Kraan 1, Bekel-Enschot (Rijksmonument)
Langgevelboerderij Van Roestel met Vlaamse schuur uit 1882 en 1885.

Activiteiten:
Open erf • Rondleidingen • Vlaamse schuur en moestuin • Videopresentatie • Horeca en terras bij Riddershoeve • Parkeren: parkeerterrein bij de kerk

-------------------------------------------------------------------------------
TILBURG – zondag 10 september
Er zijn verschillende fietsroutes in Tilburg langs verschillende monumenten in de stad.

11. TEXTIELMUSEUM
Goirkestraat 96 (Rijksmonument)
Complex textielfabrieken sinds 1876
Open van 12-17 uur

Het TextielMuseum is een complex van voormalige textielfabrieken. De lage fabriek met houten sheddak (1876-1878) was een weverij, de hoge fabriek (1885) was een spinnerij. Ze zijn gebouwd door Christiaan Mommers (1836-1900). Het bedrijf werd vanaf de start in 1861 voortdurend uitgebreid en bereikte in 1920 zijn grootste omvang.

Activiteiten
Rondleidingen • Inloopworkshops voor jong en oud • Korte lezingen en films in de bibliotheek


12. SINT DIONYSIUSKERK GOIRKE
Goirkestraat 68 (Rijksmonument)
Neogotische kerk uit 1835, naar ontwerp van Hendrik Essens. In 1839 werd de kerk geopend. In 1902-1903 is de voorgevel verbouwd en het torenkoepeltje vervangen door een neogotische spits (in 1967 verwijderd). In 1938 werd begonnen met een totale nieuwbouw van het gebedshuis, uitgevoerd door Kees de Bever. De kerk is onlangs gerestaureerd.

Kerkhof Goirke
Activiteiten
Rondleidingen • Fototentoonstelling • Beklimming toren • Klokluiden voor kinderen • Boekenmarkt en rommelmarkt

13. KERKHOF GOIRKE
Goirkestraat 68 (Rijksmonument)
In 1816 liet pastoor Matthias Stals bij de toenmalige schuurkerk op 't Goirke een kerkhof aanleggen dat zijn huidige vorm in 1892 kreeg. Op het gietijzeren hekwerk uit 1900 zijn in 1904 de beelden van Johannes de Doper, Sint Jozef en twee apocalyptische engelen geplaatst. Op het kerkhof bevinden zich diverse grafmonumenten, veelal van bekende Tilburgse (textiel)families.

Activiteiten
Rondleidingen om 12.00, 13.00, 14.00 en 15.00 uur.


14. CAFÉ BIERINGS
Goirkestraat 50
Café uit 1907. Cafés en koffiehuizen zijn vanaf de negentiende eeuw publieke ruimten waar verenigingen en sociëteiten bijeenkwamen. Het waren de burgers zelf die hiertoe initiatieven namen.

Activiteiten
Toelichting op de relatie van horeca, burgerij en verenigingsleven in de negentiende eeuw.


15. MFA DE POORTEN / HASSELTSE KERK
Hasseltstraat 194
Voormalige kerk uit 1898. De kerk is in 1998 gesloten en in 2003 brandden het dak en de toren van de kerk af. Twee jaar later werd de multifunctionele accommodatie De Poorten geopend in de kerk. 
Café Bierings, Goirkestraat 50, Tilburg

Activiteiten
Permanente expositie Kasteel en zijn bewoners (2e etage) • Foto-expositie (2e etage) • Expositie over de Hasseltse kerk • Rondleidingen


16. FUNDAMENTEN KASTEEL VAN TILBURG
Stenen Kamerpark
Kasteel met bouwfasen van ca. 1450, 1600 en 1755. In 1859 gesloopt. Van 1978 tot 1980 vonden hier opgravingen plaats, waarbij de fundamenten van het kasteel uit alle bouwfases werden blootgelegd. Vele aardewerkvondsten werden geborgen.

17. WEVERSWONING
Hasseltstraat 93 (Gemeentelijk monument)
Weverswoning uit 1890. Het oorspronkelijke in- en exterieur is grotendeels nog intact.

Activiteiten
Rondleidingen • Expositie thuiswever


18. HASSELTSE KAPEL
Hasseltplein 40 (Rijksmonument)
Deze kapel uit ongeveer 1500 is het oudste gebouw van Tilburg. Het klokje dateert van 1536.
Open van 11-13 uur.

Activiteiten
Rondleidingen • Powerpoint presentatie


19. OLIEMEULEN
Interieur Vlaamse schuur, Heuvelstraat 10, Berkel-Enschot 

Reitse Hoevenstraat 30 (Rijksmonument)
Langgevelboerderij uit 1759, gebouwd rondom een oliemolen uit 1648. Dit pand is tot omstreeks 1880 in gebruik geweest als rosoliemolen. De oudst bekende olieslager was Jan van Pelt. Omdat het slaan van olie geen dagtaak was, oefende hij daarnaast het beroep van landbouwer uit.

Activiteiten
Let op: deels geopend (dierentuin is niet gratis)


20. TONGERLOSE HOEF
Reitse Hoevenstraat 129 (Rijksmonument)
Voormalige boerderij van de abdij van Tongerlo, die vanaf 1232 het patronaatsrecht van de kerk van Tilburg had. De betalingen aan de abdij geschiedden in natura: een tiende deel van de oogst was voor de abdij. De Tongerlose Hoef wordt voor het eerst vermeld in 1334; de huidige hoeve dateert uit de zeventiende eeuw. Bij het complex behoorden een tiendschuur, een karschop, een bakhuis en een schaapskooi. De hoeve bleef in het bezit van de abdij tot de opheffing ervan in 1795. Tot 1955 was het complex nog in gebruik als boerderij door de familie Kolen, waarna het andere functies kreeg.

Activiteiten
Kleurplaten voor de kinderen • Foto maken bij de open haard


21. CAFÉ HET DORSTIGE HERT
Bredaseweg 397
Woonhuis uit ongeveer 1847. Dit pand is het oudste gebouw aan de Bredaseweg. Het was lange tijd een woonhuis en heeft zeker sinds 1923 een horecafunctie.
Open vanaf 12 uur.

22. OUDE WARANDE
Oude Warande 3
De oorsprong van dit bos gaat terug naar 1712. In dat jaar kreeg de Duitse prins Willem VIII van Hessen-Kassel, heer van Tilburg en Goirle, toestemming een uitgestrekt stuk hei van de gemeenschappelijk gebruikte gronden in te graven ‘tot desselfs playsier en gebruyk’. Het ontwerp van het landgoed is geïnspireerd op de sterrenbossen. Het bos is ontworpen door de Franse tuinarchitectuur André Le Nôtre, onder andere bekend van de tuinen van Versailles. Het paviljoen Grotto werd in 2007 in opdracht van Fundament Foundation als kunstwerk vervaardigd door de Australische kunstenaar Callum Morton.
Grotto, Oude Warande, Tilburg

Activiteiten
Opening Open Monumentendag door wethouder Mario Jacobs om 10.30 uur in Grotto • Optreden Gravin Dorothea van Hessen Kassel


23. PRINSENHOEF
Bredaseweg 496
In 1927 werd de boerderij door wollenstoffenfabrikant Frits van den Bergh (van BeKa) verbouwd en kreeg het middendeel het huidige aangezicht. De huidige bewoners Ellen en Hans de Goeij hebben dit buitengoed de naam Prinsenhoef gegeven.

Activiteiten
Bezichtiging koeienstallen • Optreden koor: 13.30, 14.15 en om 15.00 uur

Studenten Avans filmden monumenten Tilburg


Op 9 en 10 september vindt de Open Monumentendag plaats in Udenhout, Berkel-Enschot en Tilburg.

Eerstejaarsstudenten van Avans Hogeschool (Bouwkunde en Ruimtelijke Ontwikkeling) hebben voor hun introductieopdracht een monument in beeld gebracht, waaronder de Grotto / Oude Warande Tilburg.


Zij maakten filmpjes van

Hasseltse kapel


Grotto


MFA De Poorten


Goirkese kerk

Erfgoedman Frans Kense (1939-2017) overleden

Profielfoto Frans Kense op
Geheugen van Tilburg.nl
Op 31 augustus 2017 is Frans Kense (1939) overleden. Onlangs nog kreeg hij de Tilburg Trofee voor zijn vele bijdragen aan het Tilburgs erfgoed. Loco-burgemeester Berend de Vries overhandigde de onderscheiding aan Frans in het bijzijn van partner Thea en familieleden.

Het Geheugen van Tilburg bevat meer dan 300 artikelen van Frans Kense. Wie zijn account bekijkt, ziet allereerst de foto van Frans in een oude automobiel. Deze afbeelding is kenmerkend want bijna alle verhalen gaan over auto’s, fietsen, treinen en andere vervoersmiddelen. Zo lezen we over de zogeheten ‘Brockwaybussen’ die blijkbaar niet goed functioneerden, waarna Tilburger Adrianus Heerkens (1893-1954) de mogelijkheid kreeg om het beter te doen.

Een van de vele andere verhalen gaat over de auto van koningin Wilhelmina, die voor Hotel De Gouden Zwaan op de Tilburgse Heuvel werd gefotografeerd! De Spyker van Wilhelmina was niet alleen voorzien van een officiële standaard zoals gebruikelijk op de koninklijke voertuigen, maar droeg het kenteken H-4865: de auto van koningin Wilhelmina! Dat Kense een specialist is bij uitstek als het gaat om historische auto’s, blijkt uit de website van het Brabants Historisch Informatie Centrum.  deautovanmijnopa.nl staat op naam van Frans Kense.
Frans Kense, Spoorzonedag 2015
Frans schreef echter niet alleen over voertuigen. Zo is zijn eerste publicatie over de Antoniusstraat, de straat waar hijzelf ook woont. In 2007 schreef hij Tilburg Wolstad, herinneringen aan een glorietijd, in 2009 het Groot Tilburgs Quizboek en in 2013 Verkeer en Vervoer in Brabant 1814 - 1940.
Naast al deze online en offline activiteiten is Frans al veertien jaar vrijwilliger bij Heemkundekring Tilborch, waar hij de redactie voert van het maandelijkse mededelingenblad. Daarnaast werkt Frans jarenlang als vrijwilliger bij de Werkgroep Open Monumentendag Tilburg en bij Stadsmuseum Tilburg.

Dit verhaal is ook te lezen op
Geheugen van Tilburg
Stadsmuseum Tilburg

Waarom zijn monumenten belangrijk voor Tilburg?

Tijdens Open Monumentendag (9 en 10 september 2017) zijn de volgende monumenten te bezoeken: TextielMuseum, de Goirkese kerk / kerkhof, Café Bierings, MFA De Poorten / de Hasseltse kerk, het Kasteel van Tilburg, een weverswoning in de Hasseltstraat, de Hasseltse kapel, de Oliemeulen, de Tongerlose Hoef, Café het Dorstige Hert, de Oude Warande en Prinsenhoef.

Hasseltse kapel / TilburgSans
Het thema van de landelijke Open Monumentendag is ‘Boeren, burgers en buitenlui’. Het is een verwijzing naar het verleden waarbij de stadsomroeper iedereen aansprak wanneer hij de bevolking aanriep. Herinneren we in onze collectieve (Tilburgse) geschiedenis vooral arbeiders, fabrikanten en pastoors, toch blijken er in onze stad meerdere typen bewoners te zijn geweest. Aan de hand van opengestelde monumenten in het tweede weekend van september wordt duidelijk wie de voormalige gebruikers of bewoners van de panden en locaties waren.

Oude Warande / TilburgSans
De stad Tilburg is in de loop van de 20e eeuw drastisch veranderd. Het is al lang geen stad meer van boerderijen, kerken en fabrieken. Hoewel de overgebleven gebouwen ons nog altijd herinneren aan het verleden, hebben ze vandaag de dag een andere functie en zijn er andere gebruikers. Stadsmuseum Tilburg, dat erfgoed koppelt aan identiteit, is nieuwsgierig naar het hedendaags gebruik van de gebouwen en locaties die tijdens Open Monumentendag zijn opengesteld. Wiens ‘home’ of ‘honk’ is het? Welke individuen, groepen of verenigingen horen erbij?

Een aspect van identiteit is de identificatie met een gebouw of een locatie. Monumenten worden bewaard omdat ze van belang zijn voor het verhaal van de stad of omdat ze ons laten zien hoe er vroeger werd gebouwd, gewoond of gewerkt. Toch blijkt de waardering voor een gebouw niet altijd even eenduidig. Waar de een kiest voor bewaren en zelfs de status van een monument, roept de ander dat het gebouw, liefst per direct, gesloopt kan worden. 

TextielMuseum / TilburgSans
Vooarfgaand aan Open Monumentendag heeft Stadsmuseum Tilburg de mening gevraagd van Tilburgers ten aanzien  monumenten in de stad. De reacties hiervan zullen gebruikt worden in een tekst op de website van het stadsmuseum.


Gemeente Tilburg heeft een digitale kaart met daarop alle monumenten, beschermde stadsgezichten en cultuurhistorisch waardevolle panden. Ga hier naar de digitale kaart.

Pictogrammen zijn van TilburgSans


Behoud erfgoed Sacramentskerk Tilburg

Reliëfs van Charles Eijck / Frans Mandos. Foto Joost op 't Hoog
Vandaag kopte Brabants Dagblad 'Kerk verdwijnt, erfgoed blijft'. Goed nieuws dus voor het erfgoed van de stad. De lobby voor het behoud hiervan wordt gevoerd door de werkgroep Monumentale kunst van Erfgoedvereniging Heemschut.

In de Tilburg Wiki lezen we over de Sacramentskerk: 'De kerk van het Allerheiligste Sacrament, zoals de officiële naam luidt, werd in 1933 aan de Ringbaan-Oost voltooid naar een ontwerp van de Eindhovense architect Martinus van Beek, die tevens de aangrenzende pastorie tekende. Het gebedshuis kent een bewogen historie. Zo werd het door granaatinslagen ernstig vernield in 1944 en verloor het zijn torenkruis. In 1946 volgde het herstel. In 1992 werd de toren van zijn gammele spits ontdaan. Ook qua interieur waren er perikelen. Rond 1939 vervaardigde de bekende kunstenaar Charles Eijck enkele engelenbeelden voor het priesterkoor, die door de toenmalige pastoor werden afgekeurd en verwijderd. Nog tot 2000 werden er erediensten gehouden, maar daarna werd de kerk gesloten. Sindsdien staat het gebouw op de nominatie om gesloopt te worden. Hiertegen is veel weerstand, maar omdat er geen sprake is van een monumentale status is er nog altijd een onzekere toekomst. De kerk is volgens velen beeldbepalend en heeft interessante interieurelementen, zoals beelden van Frans Mandos en glas-in-loodramen van Jan Dijker. Van Beek ontwierp met compagnon F. Vervest ook het Sint Lidwinaklooster.'
Glas-in-loodramen Jan Dijker. Foto Joost op 't Hoog

In 2005 vond er een waardestellend onderzoek plaats door Res Nova met betrokkenheid van Bernadette van Hellenberg - Hubar. De reden voor het onderzoek was dat de besluitvorming aan de marginale kant bleef en er tot dan toe geen integrale waardenstelling was opgesteld. Uit het rapport bleek destijds dat de Sacramentskerk zowel cultuurhistorisch, architectonisch als stedenbouwkundig een groot aantal bijzondere waarden kon worden toegekend. Uit grondig onderzoek kwam er een beeld naar boven, dat in eerder gevoerde discussies helemaal niet of onvoldoende ter sprake was gekomen.

Rapport Res Nova, 2005
Van Hellenberg-Hubar sprak destijds uit dat ze hoopte dat deze kwestie tot een model herbestemming zou leiden. Zoals nu in de krant staat, blijven de glas-in-loodramen en de beelden van Mandos bewaard. Het schip van de kerk gaat echter tegen de grond, zo schrijft Stephan Jongerius in het Brabants Dagblad. Het belangrijkste novum van de Sacramentskerk was volgens Van Hellenberg-Hubar echter de wijze waarop de architect Van Beek gebruik maaktevan het versneld perspectief, zowel bij het exterieur als aan de binnenzijde. Door dit optische spel dat in de renaissance is ontwikkeld door architecten als Bramante en Michelangelo, ontstaat aan de buitenzijde een nog rijziger en monumentaler gebouw, dat intern aan diepte wint. Volgens Van Hellenberg-Hubar was in 2005 deze toepassing welhaast een unicum. 'Er zijn weinig gebouwen bekend uit de periode 1900-1940, laat staan uit de jaren dertig,' zo schrijft zij op haar website.

Sacramentskerk aan Ringbaan Oost. Foto Joost op 't Hoog
Het erfgoed, de glas-in-loodramen en de beelden, blijven. De bouw van het middenschip, eveneens uit onderzoek gebleken waardevol erfgoed, zal desondanks verdwijnen.

Deze blogpost is geschreven door Petra Robben, projectleider Stadsmuseum Tilburg.

Meer lezen:
Tilburg Wiki / Sacramentskerk
Verhalen op Geheugen van Tilburg 
Van Hellenberg-Hubar over het onderzoek naar de Sacramentskerk
Een nieuwe torenspits?  

Werkgroep Open Monumentendag



De Werkgroep Open Monumentendag Tilburg verzorgt jaarlijks een programma en de communicatie voor de Open Monumentendag in de gemeente Tilburg, waarbij het landelijke thema wordt gevolgd. Het zijn vaak wandel- of fietsroutes langs monumenten of monumentale panden in Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout.

De werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van diverse organisaties:
Dirk van Alphen (voorzitter) – Gemeente Tilburg (monumentenzorg)
Ronald Peeters (secretaris) Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed
Hein van den Berg – Heemcentrum 't Schoor Udenhout-Biezenmortel
Sander van Bladel – Heemkundekring Tilborch
Frans Goossens – Heemcentrum 't Schoor Udenhout-Biezenmortel
Joost Op ’t Hoog – Gemeente Tilburg (monumentenzorg)
Fons van den Hout – Stichting Stadsgidserij Tilburg
Rob van Putten – Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed
Olga Rijniers – Gemeente Tilburg (communicatie)
Petra Robben – Stadsmuseum Tilburg
Jack van der Sanden – Heemkundekring De Kleine Meijerij
Martijn Smolenaers – Avans student bouwmanagement en vastgoed

In 2017 is het thema 'Boeren, burgers en buitenlui'. Kijk hier voor het programma.

Klokken luiden Tilburgse kermis in

Kleurplaat. Ontwerp Peter van Gestel
Werkgroep De Torenklok initieert het klokkenluiden van de kermis. In Tilburg staat de kermis centraal en is een van de grootste Tilburgse evenementen die nationaal dan wel internationaal bekend staat. Bij zo een bijzondere gelegenheid mag men ook gerust aan de grote klok hangen.

Daarom heeft Werkgroep de Torenklok (onderdeel van de Heemkundekring Tilborch) georganiseerd, dat op 21 juli om 15:00 uur vijftien minuten lang alle klokken in het kermisgebied geluid. Dit zullen de vijf klokken van de Heikese Kerk, de drie zware klokken van de Heuvelse Kerk, eveneens luidt er op Broekhoven een driegelui, op Loven luidt een duet van klokken en de protestantse Pauluskerk luidt met haar enige klok ook mee. In totaal dus veertien klokken met een totaalgewicht van meer dan 13.000 kg. Toch een duidelijk verschil met die kleine kermisbel van 15 kg.

Het gaat om duidelijk meer spektakel dan de kermisbel die nu gebruikt wordt, of ander geproduceerd geluid op één plek;  het gaat hier om een duidelijk geluid in het totale enorme  kermisgebied. Zo is het beginsignaal overal duidelijk te horen.

Het luiden op de kermis is een verloren gegane traditie, die weer herleefd moet worden. De ker(k)mis is van oorsprong religieus, en als alle klokken binnen het gebied worden geluid, is dat niet alleen een herleving van het verleden, maar tevens een nieuwe manier van seculier luiden – iets, wat goed in het heden en vooral de toekomst past. En dat is precies wat wij met onze Werkgroep willen bereiken.  Wij willen het luiden van de klokken dichter bij de mensen brengen en zich er van bewust maken, dat klokken nog steeds dicht bij de samenleving staan – op droevige momenten, als vier mei, maar ook op feestelijke momenten zoals op Koningsdag, toen alle klokken in Tilburg en omstreken gingen luiden, en uiteraard nu: op de kermis.

Werkgroep De Torenklok / Onderdeel van Heemkundekring Tilburg

'10 dagen op pad voor de koning' in aanmerking voor Brabantse Erfgoedprijs?

’10 dagen op pad voor de koning’ was een activiteitenprogramma dat voorafging aan Koningsdag 2017. Het programma werd gedragen door Erfgoed Tilburg: een community van organisaties en particulieren die zich inzetten voor aspecten van erfgoed in Tilburg. Stadsmuseum Tilburg faciliteert en coördineert deze community.

Korte omschrijving van het project / activiteit
In aanloop naar Koningsdag 2017 werkte Erfgoed Tilburg aan een gezamenlijk tiendaags programma waarbij de band van Tilburg met het Koninklijk Huis centraal stond.

Activiteiten 
-    Feestelijke uitreiking 10.000 stickerboeken op basisscholen
-    Lezingen over de archeologie van de Tiendaagse Veldtocht, voetbal Willem II (50 deelnemers), het kasteel van Tilburg
-    Spektakels rondom het Kasteel 013
-    Koninklijke verhalen in dialect ingesproken door Et Schrèèfatteljee
-    Uitreiking Lanciersprijs voor historisch onderzoek in het archief
-    Huiskamerconcert op de tafelpiano van prinses Sophie, 30 deelnemers
-    Koningsquizzen op zorglocaties van Stichting De Wever, 300 deelnemers
-    Wandelingen in het voetspoor van Willem-Alexander, 470 deelnemers
-    Koninklijke verhalen via Whats app, waarvoor ca. 300 mensen zich hadden aangemeld
-    Bekijken van koningsklokken in Goirkese kerktoren, 35-40 deelnemers
-    Inluiding van Koningsdag met maar liefst veertig klokken uit Tilburg en omgeving
-    Koninklijk beiaardconcert in Heikese kerktoren
-    Koninklijke marsen vanuit de Goirkese kerktore, 40 muzikanten
-    Beluisteren van torenconcert, 300 buurtgenoten
-    Vlogs van Bart en Jibbe over stickerboek en Koninklijk huis i.r.t. Tilburg
-    Ruilbeurzen in Bibliotheken Midden-Brabant in Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout
-    Vorstenbroodjes in ruil voor stickers bij Albert Heijn


Nieuwe vorm van samenwerking
Luisteren naar koningsmarsen
’10 dagen op pad voor de koning’ is een nieuwe vorm van samenwerking binnen Tilburg. De krachten van de erfgoedpartners worden gebundeld waardoor activiteiten eenduidiger naar buiten worden gebracht. De nieuwe dimensie is dat het erfgoedveld als potentiële partij in Tilburg zichzelf op de kaart heeft gezet. In totaal zijn er nu bijna 80 personen die aangesloten zijn bij de community Erfgoed Tilburg.

Aan de Tiendaagse namen de volgende partners deel: De Torenblazers; Wijkraad Goirke-Hasselt-Bouwmeesterbuurt; De Wever; Et SchrèèfAtteljee; Heemkundekring Tilburg; KASTEEL013 / Buurtcultuurfonds Tilburg; Kerkibo Torenblazersconcert; Regionaal Archief Tilburg; SPOTTN013 / Koning AAN; Stadschroniqueur Berny van de Donk; Stadsgidserij Tilburg; Stadsmuseum Tilburg; Stichting Tilburgse Taol; Vrienden van de Tilburgse Beiaard; Werkgroep De Torenklok; T-Primair; Tilburg Quiet Community; Contour de Twern; Bibliotheken Midden-Brabant; Ontdekstation; Voetbalclub Willem II; Albert Heijn.

Door collectief naar buiten te treden is het publieksbereik vele malen groter dan wanneer iedere organisatie zijn eigen activiteit verzorgt.


Belangrijkste doelstelling
Met het koninklijk erfgoed als basis -op een actuele en moderne wijze- de kennis en betrokkenheid van jeugd en jongeren vergroten en het versterken van de groepsidentiteit van de Tilburgers.

  • Het stickerboek werd vormgegeven door Jeroen de Leijer en Studio Ontwerphaven wat zorgde voor een fraai modern educatief boek voor kinderen waarin het erfgoed op een zeer aantrekkelijke manier werd gepresenteerd. Inhoudelijk werd er niet alleen teruggekeken naar het verleden, maar ook gerefereerd aan het heden en de toekomst.
  • Bij het stickerboek werden nieuwe partners bereikt. Niet alleen geheel T-Primair van Tilburg was betrokken (waaronder 60 basisscholen), maar ook de Quiet Community, Kindereilanden van Contour de Twern, voetbalclub Willem II en zelfs de Albert Heijn die acties rondom vorstenbroodjes uitzette. Het bereik met het stickerboek voor alle leerlingen van groep 5 tot en met 8 van het basisonderwijs in samenwerking met bovengenoemde groepen was in gemeente Tilburg nog niet eerder vertoond.
  • Een dergelijke collectieve aanpak voor volwassenen en kinderen is toepasbaar voor andere Brabantse gemeenten. 
  • Voor de volwassenen was de archeologische lezing door Jan Roymans over het tentenkamp van de Tiendaagse Veldtocht een nieuw element. 
  • Ca. 300 ouderen in woonzorglocaties testten hun kennis over het koninklijk huis en de Tilburgse taol. 
  • Betrokkenheid tussen ruim 300 buurtbewoners kwam tot stand bij KASTEEL013 en bij het eerdergenoemde torenblazen bij de Goirkese kerk met 40 muzikanten. 
  • Er meldden zich nieuwe erfgoedpartners zoals SPOTTN013 met de dagelijkse app Koning AAN. Deze zorgde voor een frisse presentatie van  koninklijke verhaaltjes.
  • Ook de Vrienden van de Tilburgse Beiaard meldden zich als nieuwe erfgoedpartner en organiseerden een beiaardconcert in de Heikese kerktoren.

De gemeente keek met belangstelling naar deze samenwerking en liet weten grote interesse te hebben in een herhaling van deze werkwijze rondom andere erfgoedthema’s.


Financieringsmodel
De erfgoedpartners bekostigden voor een groot deel hun eigen activiteit. Ter aanvulling deden zij een beroep op het budget dat ter beschikking werd gesteld door gemeente Tilburg. daarnaast waren sponsoren en bedrijven bereid om financiële bijdragen te leveren.

Behaalde resultaten in pers en media
Stickerboek op Jeugdjournaal
Zowel het stickerboek als de gehele tiendaagse was een enorm succes in de media. Daarbij was er vraag naar archieven en objecten uit de collecties van Regionaal Archief Tilburg en Stadsmuseum Tilburg. Zo kwamen de weinig belichte aspecten van het erfgoed voor het nationale voetlicht: de overlijdensakte van Willem II, het dodenmasker, een kalkbakje waarmee Willem II de eerste steen legde. Er was belangstelling voor de toiletpot van Wilhelmina, de koninklijke bezoeken van Emma en Wilhelmina in 1895 en het zilveren regeringsjubileum van koningin Juliana in 1973. De activiteiten van het Stickerboek zagen we terug i:
Brabants Dagblad, 16 februari 2017

Verwachtingen van het project voor de toekomst
Deze tiendaagse en het stickerboek legden de basis voor programmering en werkwijze voor de toekomst. Stadsmuseum Tilburg wil samen met de erfgoedpartners op deze wijze ieder jaar een gezamenlijk programma organiseren dat zowel voor volwassenen als voor het onderwijs aantrekkelijk is. Voor 2018 wordt gedacht aan een gezamenlijk erfgoedprogramma rondom 4 en 5 mei.

Verwijzingen naar websites en social media
Stickerboek Koningsdag
Tweets over het stickerboek
Vlogs Alex Anders behorend bij het stickerboek
Online uitingen over erfgoedactiviteiten in aanloop naar Koningsdag



Erfgoedbijeenkomst Tilburg University 19 mei 2017

 Tilburg University / Katholieke Hogeschool 1974
Het programma voor de erfgoedbijeenkomst van 19 mei ziet er als volgt uit: 

13.30 – 14.30 uur Rondleiding langs het erfgoed van Tilburg University door Pieter Siebers. Locatie: Verzamelen in de hal van het Koopmansgebouw.

14.30 – 15.00 uur Digitaal monument Tilburg Cobbenhagen Center door Liesbeth Hoeven. Locatie: Cobbenhagen Center binnen.

15.00 – 16.00 uur Evaluatie ’10 dagen op pad voor de koning’ en brainstorm voorstel nieuw gezamenlijk thema 4 en 5 mei 2018.

16.00 – 16.30 uur Rondje Erfgoed

De volgende erfgoedbijeenkomsten zijn:
Woensdag 13 september 15.00 – 17.00 uur
Woensdag 29 november 15.00 – 17.00 uur

Bent u betrokken bij het erfgoed van Tilburg en vertegenwoordigt u een instelling of organisatie? Stuur een mail naar Stadsmuseum Tilburg met het verzoek om op de mailinglijst te worden opgenomen.